Prehabilitatie is een zorginnovatie die de conditie van patiënten vóór een operatie verhoogt. Het bestaat meestal uit fysieke training, voedingsadvies, psychische ondersteuning, leefstijlaanpassingen en medische behandeling, zoals het behandelen van bloedarmoede. Het doel is om de kans op complicaties na de operatie te verkleinen.
Deze aanpak wordt steeds vaker toegepast bij patiënten met darmkanker (colon- en rectumkanker), vooral bij ouderen. Oudere patiënten verschillen sterk in gezondheid. Sommige zijn kwetsbaar, wat betekent dat zij lichamelijke, mentale of sociale beperkingen hebben. Deze groep heeft een grotere kans op complicaties, een lagere kwaliteit van leven en meer verlies van zelfstandigheid na een operatie.
Onderzoek laat zien dat prehabilitatie de fysieke conditie vóór en na een operatie kan verbeteren. Of het ook leidt tot minder complicaties na de operatie is nog niet duidelijk. Dit proefschrift beschrijft daarom een zo optimaal mogelijk prehabilitatieprogramma door kwetsbaarheid te identificeren, relevante uitkomsten voor prehabilitatie-onderzoek te bepalen en het effect van prehabilitatie te onderzoeken.
Belangrijkste resultaten
Leeftijd en andere ziekten verhogen het risico op complicaties na een operatie.
Bestaande risicomodellen voorspellen complicaties bij oudere darmkankerpatiënten niet goed genoeg.
Kwetsbaarheid speelt een rol bij het inschatten van risico's, maar een eenvoudige indeling in "kwetsbaar" of "niet kwetsbaar" is onvoldoende. Een beoordeling door een geriater blijft belangrijk.
Het aantal complicaties na darmkankeroperaties is de afgelopen jaren gedaald, maar niet-chirurgische complicaties blijven vaak voorkomen bij de oudste patiënten.
Kwetsbare patiënten hebben vóór én na de operatie een lagere fysieke conditie en kwaliteit van leven dan niet-kwetsbare patiënten.
Effect van prehabilitatie
In twee studies bij oudere darmkankerpatiënten bleek dat patiënten die prehabilitatie kregen vaak kwetsbaarder waren dan patiënten met standaardzorg. Ondanks hun hogere risico hadden zij ongeveer evenveel complicaties en heropnames als de standaardzorggroep. Op lange termijn was er geen verschil in sterfte, maar wel minder ziekenhuisopnames in de jaren na de operatie. Dit wijst erop dat prehabilitatie mogelijk voordelen heeft, maar er is nog onvoldoende wetenschappelijk bewijs om dit met zekerheid te zeggen.
Conclusie
Prehabilitatie is een veelbelovende zorginnovatie die vooral de fysieke conditie van patiënten verbetert. Vooral kwetsbare oudere darmkankerpatiënten lijken er baat bij te kunnen hebben. Er is echter meer onderzoek nodig om vast te stellen of prehabilitatie ook leidt tot minder complicaties, betere kwaliteit van leven en lagere zorgkosten. Om dit goed te kunnen onderzoeken, moeten toekomstige studies zich richten op de juiste doelgroep, duidelijke uitkomsten meten en voldoende financiële ondersteuning krijgen.
Wil je meer lezen? Klik voor het hele proefschrift.